Hoe krijg je zelfvertrouwen als je vaak twijfelt?

Een negatieve opmerking blijft hangen. Iemand zegt iets over je schoenen, je ideeën of je aanpak, en je voelt je direct wankel staan. Een compliment glijdt daarentegen makkelijk van je af. Dat is geen persoonlijk falen, maar een menselijke neiging. Wie vaak twijfelt, reageert sterker op kritiek en onthoudt die langer dan positieve feedback. Zelfvertrouwen opbouwen betekent niet dat je nooit meer twijfelt. Het betekent dat je leert omgaan met die stem in je hoofd en dat je jezelf niet laat gijzelen door de mening van iemand anders.

Het grootste misverstand over zelfvertrouwen

Veel mensen denken dat je zelfvertrouwen hebt of niet. Dat je ermee geboren wordt en dat het niet te leren valt. Dat klopt niet. Sommige mensen hebben inderdaad een voorsprong door hun opvoeding of hun aanleg, maar zelfvertrouwen is geen vaststaand gegeven. Het is een vaardigheid die je traint, net zoals je leert koken, autorijden of een vreemde taal spreekt. In programma's voor persoonlijke ontwikkeling zie je regelmatig mensen binnenkomen die stil en onzichtbaar zijn, zichzelf verbergen omdat ze zich niet de moeite waard vinden. Na een tijdje oefenen gaan ze anders de deur uit: krachtiger, rustiger, met meer vertrouwen. Niet arrogant, maar puur en zonder dat dekentje van onzekerheid over zich heen.

Die transformatie komt niet vanzelf. Het is een kwestie van oefenen, oefenen en nog eens oefenen. Maar het begint allemaal met één beslissing.

Besluit dat je het waard bent

Voordat je met welke techniek dan ook aan de slag gaat, moet je een besluit nemen: je bent het waard om meer zelfvertrouwen te hebben. Dat klinkt simpel, maar het is de basis waarop alles rust. Zonder dat geloof heeft het weinig zin om affirmaties te herhalen of je houding aan te passen. Je doet dat dan namelijk zonder overtuiging, en dat voelt iedereen aan.

Op dagen dat je wilt verdwijnen, wil je stiekem juist gevonden worden. Dat is geen zwakte, dat is menselijk. Erken dat verlangen en gebruik het als motivatie om aan jezelf te werken.

Praktische stappen om je zelfvertrouwen te vergroten

De volgende acht stappen zijn concreet en direct toepasbaar. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen. Kies er één of twee uit die je aanspreken en bouw van daaruit verder.

Stel haalbare doelen en pas ze aan

Een doel bereiken geeft je zelfvertrouwen een boost. Maar dan moeten die doelen wel haalbaar zijn. Onzekerheid ontstaat vaak uit onvrede over wat je niet kunt of denkt niet te kunnen. Stel je voor dat je doel is om vier keer per week te sporten en je gaat twee keer. Dan kun je het gevoel krijgen dat je gefaald hebt, terwijl je eigenlijk goed bezig bent. Pas je doelen dus aan, maak ze realistisch. Als je ze bereikt hebt, kun je altijd een stapje verder gaan.

Erken je onzekerheid

Je kunt niet veranderen wat je niet erkent. Toegeven dat je onzekere gevoelens ervaart, is de eerste stap naar verandering. Het is niets om je voor te schamen. Veel mensen zijn onzeker, ook degenen die zelfverzekerd overkomen. Het betekent niet dat je minder bent dan iemand anders. Het zegt alleen iets over hoe je je op dit moment voelt, niet over wie je bent.

Laat je oordelen over anderen los

Wie snel oordeelt over anderen, denkt vaak dat anderen net zo streng oordelen over hem of haar. Dat is meestal niet zo. Mensen zijn veel meer met zichzelf bezig dan met jouw schoenen, je presentatie of je kapsel. En wie streng is voor anderen, is dat vaak ook voor zichzelf. Dat geeft een vervelend gevoel. Probeer milder te worden in je oordelen over anderen, en je zult merken dat je ook milder wordt voor jezelf.

Vergelijk jezelf niet met anderen

Als je jezelf vergelijkt met anderen, vind je altijd iemand die beter is: knapper, sneller, succesvoller, grappiger. Daardoor groeit je onzekerheid. Dat is een race die je nooit wint. Iedereen heeft kwaliteiten. Richt je op de jouwe in plaats van op die van een ander. Als je merkt dat je competitief bent aangelegd, gebruik dat dan bewust: vergelijk jezelf met wie je gisteren was, niet met wie iemand anders vandaag is.

Accepteer complimenten

Een compliment moet je gewoon aannemen. Niet bagatelliseren met opmerkingen als “oh, dit ouwe ding” of “het viel wel mee”. Je verdient het om te horen dat je iets goed doet of er leuk uitziet. Zeg dankjewel en laat het binnenkomen. Je zelfvertrouwen hoeft niet afhankelijk te zijn van wat anderen vinden, maar dat betekent niet dat je complimenten moet wegwuiven.

Stel je grenzen

Iets doen wat je niet durft, kan je zelfvertrouwen vergroten. Maar het is niet altijd nodig om jezelf te dwingen iets te doen waar je tegenop ziet. Soms moet je juist grenzen stellen en zeggen wat je wel en niet wilt. Jij bepaalt welke uitdagingen je aangaat en waarin je wilt groeien. Nee zeggen tegen dingen die niet bij je passen, is ook een vorm van zelfvertrouwen.

Denk positief over jezelf

Als een goede vriendin onzeker is, help je haar met een positieve opmerking. Dat kun je ook voor jezelf doen. Bedenk dagelijks drie positieve punten over jezelf. Bijvoorbeeld: vandaag zag ik er goed uit, was ik behulpzaam en bleef ik vrolijk. Als je erg onzeker bent, schrijf ze dan op. Maak een boekje van je kwaliteiten en lees het terug op dagen dat je het moeilijk hebt. Je hoeft jezelf niet te straffen voor een misstap, en je mag jezelf belonen als iets goed gaat.

Gedraag je zelfverzekerd, ook als je je zo niet voelt

Onderzoek van sociaal psycholoog Amy Cuddy aan Harvard University laat zien dat je houding bepaalt hoe je je voelt. Je houding bepaalt ook hoe anderen naar je kijken en met je omgaan. Door een zelfverzekerde houding aan te nemen, creëer je een positieve spiraal. Voor situaties waarin je wat extra vertrouwen kunt gebruiken, kun je de zogenaamde powerpose doen: sta stevig op de grond, benen iets uit elkaar, rug recht, handen in je zij. Zeg tegen jezelf: “Ik kan dit” of “Ik ben het waard”. Het klinkt misschien gek, maar het werkt.

Ken je kernwaarden als kompas

Ieder mens heeft kernwaarden: persoonlijke principes over wat je belangrijk vindt en wat niet. Het is de blauwdruk van wie je bent. Kernwaarden hoef je niet te bedenken, je moet ze ontdekken. Als jouw kernwaarde bijvoorbeeld ‘avontuur’ is, kies je eerder voor spannende routes, maak je verre reizen of werk je als ondernemer. Door te weten wat jouw kernwaarden zijn, wordt het makkelijker om keuzes te maken die bij je passen. Je zit dan automatisch lekkerder in je vel.

Het probleem ontstaat wanneer je leven niet voldoet aan je eigen waarden, of wanneer je die waarden niet kent. Waar baseer je je keuzes dan op? Waar kun je op vertrouwen? Dan luister je al snel te veel naar wat anderen ervan vinden. En hoe goed bedoeld andermans advies ook is, het zijn niet per se jouw waarden die je hoort. Het is dus ook niet per se goed advies voor jou.

Veelgemaakte fouten bij het werken aan zelfvertrouwen

Er zijn een paar valkuilen die mensen keer op keer tegenkomen wanneer ze aan hun zelfvertrouwen willen werken. Herken je ze, dan kun je ze vermijden.

• Te grote doelen stellen: je faalt niet omdat je niet goed genoeg bent, maar omdat je doel onrealistisch was. Stel doelen die je kunt halen en bouw van daaruit op.
• Jezelf vergelijken met anderen: er is altijd wel iemand die beter presteert, er beter uitziet of meer succes heeft. Die vergelijking maakt je alleen maar onzekerder.
• Complimenten wegwuiven: als je een compliment niet aanneemt, train je jezelf om negatieve feedback wel te geloven en positieve feedback niet.
• Wachten tot je je zelfverzekerd voelt: het werkt andersom. Je moet je eerst zelfverzekerd gedragen, en het gevoel komt daarna.
• Geen grenzen stellen: altijd maar doen wat anderen willen, zorgt ervoor dat je je eigen wensen en behoeften uit het oog verliest. Dat ondermijnt je zelfvertrouwen.

Een realistisch beeld van zelfvertrouwen

Zelfvertrouwen betekent niet dat je nooit meer onzeker bent. Ook mensen met veel zelfvertrouwen hebben momenten van twijfel. Het verschil is dat zij die twijfel kunnen plaatsen en er niet door worden lamgelegd. Ze weten dat een negatieve opmerking iets zegt over de ander, niet over henzelf. Ze kennen hun kwaliteiten en hun kernwaarden, en ze durven daarvoor te staan.

Het is ook niet de bedoeling dat je arrogant wordt. Zelfvertrouwen en arrogantie worden vaak door elkaar gehaald, maar ze hebben weinig met elkaar te maken. Arrogantie is vaak een masker voor onzekerheid. Echt zelfvertrouwen is rustig, stabiel en hoeft zich niet te bewijzen.

Begin vandaag met één kleine stap

Je hoeft niet te wachten tot je je klaar voelt om aan je zelfvertrouwen te werken. Dat gevoel komt niet vanzelf. Begin met één concrete actie: neem morgen een compliment aan zonder het weg te wuiven, stel een haalbaar doel voor deze week, of doe twee minuten een powerpose voordat je een moeilijk gesprek aangaat. Schrijf elke dag drie positieve punten over jezelf op, ook als je ze niet gelooft. Na een week merk je het verschil.

Het belangrijkste besluit is dat je het waard bent om meer zelfvertrouwen te hebben. Neem dat besluit vandaag, niet morgen. En wees niet te streng voor jezelf als het niet meteen lukt. Zelfvertrouwen is geen eindbestemming, maar een dagelijkse keuze. Die keuze kun je elke ochtend opnieuw maken.