Je kent het wel: je collega die moeiteloos een presentatie geeft, een vriend die overal wel binnenkomt. Je denkt al snel dat die mensen een eigenschap hebben die jij mist. Maar dat is niet zo. Ze hebben vooral geoefend. Zelfvertrouwen is geen persoonlijkheidskenmerk waar je mee geboren wordt, maar een vaardigheid die je kunt trainen. Het is een spier die sterker wordt naarmate je hem gebruikt. Het lastigste onderdeel is vaak de beslissing nemen om er iets aan te doen. Zodra je die stap zet, merk je dat het een sneeuwbaleffect heeft: elke kleine overwinning maakt de volgende stap makkelijker.
Wat zelfvertrouwen eigenlijk is: vaardigheid en waardigheid
Veel mensen denken dat zelfvertrouwen één ding is, maar het bestaat uit twee delen die je goed uit elkaar moet houden. Het eerste deel is zelfvertrouwen als vaardigheid: hoe goed je dingen kunt, je prestaties, het vertrouwen in wat je doet. Je fietst, typt of kookt zo vanzelfsprekend dat je er niet over nadenkt. Het tweede deel is zelfvertrouwen als waardigheid: hoe je over jezelf oordeelt, het gevoel dat je er mag zijn, dat je goed genoeg bent zoals je bent. Dit is je gevoel van eigenwaarde.
Het probleem ontstaat wanneer je die twee door elkaar haalt. Veel mensen denken dat ze meer zelfvertrouwen krijgen door harder te werken en beter te presteren. Dat werkt even, maar het gevoel zakt snel weer weg. Je eigenwaarde hangt dan namelijk af van je prestaties, niet van wie je bent als persoon. Op die manier bouw je geen blijvend zelfvertrouwen op, maar een tijdelijke oppepper. Voor je het weet sta je in de overlevingsstand en loop je het risico op een burn-out.
Vergelijk jezelf met jezelf, niet met anderen
Een van de snelste manieren om je zelfvertrouwen te ondermijnen, is jezelf vergelijken met anderen. Niemand ter wereld kan beter jou zijn dan jijzelf. Wanneer je stopt met vergelijken, ontstaat er ruimte om je eigen ontwikkeling te volgen. Basketballer Michael Jordan zei vaak dat hij zoveel trainde om zichzelf te verslaan, om zelf beter te worden. Die benadering werkt: je richt je op jouw groei, niet op die van iemand anders.
Het helpt om je eigen vooruitgang bij te houden. Schrijf op waar je een maand geleden stond en waar je nu staat. Die kleine overwinningen geven vertrouwen, ook al zijn ze niet groot. Je zorgen worden vanzelf minder wanneer je merkt dat je groeit.
Fouten maken is het bewijs dat je iets probeert
Veel mensen zijn keihard voor zichzelf als ze een fout maken. Ze zeggen in gedachten dingen tegen zichzelf die ze nooit tegen een vriend zouden zeggen. Dat is een slechte gewoonte die je zelfvertrouwen ondermijnt. Probeer in plaats daarvan te denken aan wat je beste vriend of vriendin tegen je zou zeggen. Wat zouden zij adviseren? Praat tegen jezelf zoals je een ander zou helpen.
Mensen met veel zelfvertrouwen maken ook fouten. Het verschil is dat zij een fout zien als een leermoment, niet als een bewijs dat ze niet goed genoeg zijn. Een fout is in ieder geval het bewijs dat je iets nieuws probeert. In fouten schuilen vaak de mooiste kansen voor groei.
Perfectionisme loslaten
Perfectionisme blokkeert vooruitgang. De angst dat iets niet perfect zal verlopen, zorgt ervoor dat je pas laat in actie komt of helemaal niet begint. Een praktische manier om perfectionisme los te laten: kijk minder ver vooruit. Zet kleine stappen en volg je hart. Elke kleine stap vooruit geeft vertrouwen. Focus op de inspanning die je levert, niet op het eindresultaat. Uiteindelijk zijn het altijd de inspanningen die voor resultaten zorgen.
Vijf gewoontes die je zelfvertrouwen dagelijks versterken
Zelfvertrouwen opbouwen is geen eenmalige actie, maar een kwestie van dagelijkse gewoontes. Niet alle tips werken voor iedereen, maar deze vijf komen steeds terug in gesprekken met mensen die hun zelfvertrouwen hebben opgebouwd:
- Weet waar je voor gaat – Wat vind je echt leuk om te doen? Waar word je enthousiast van? Wanneer je weet wat je passie is, kun je je leven daaromheen bouwen en makkelijker op je doel afgaan. Weet je het niet, overweeg dan loopbaanbegeleiding.
- Let op je energie – Eet je veel suiker? Dat maakt je vermoeider en zwaar op de hand. Minder koolhydraten eten kan direct effect hebben op je energieniveau en je stemming. Het is de moeite waard om een paar weken te experimenteren met je voeding.
- Beweeg dagelijks – Je hoeft niet uren te sporten. Een half uur wandelen maakt al een groot verschil. Schrijf voor jezelf op waarom je het doet, dat motiveert om vol te houden.
- Leef naar je waarden – Wat vind je belangrijk? Als je niet leeft waar je voor staat, voel je je snel ongemotiveerd en gefrustreerd. Maak een strategie die past bij je kernwaarden.
- Neem verantwoordelijkheid – Stop met klagen en stop met het geven van de schuld aan anderen. Hou de kracht bij jezelf. Hoe meer verantwoordelijkheid je neemt, hoe meer vertrouwen je krijgt.
Wees vriendelijk voor anderen en vier je successen
Vriendelijkheid naar anderen heeft een direct effect op hoe je naar jezelf kijkt. Wanneer je aardig bent voor een ander, geef je jezelf in gedachten een schouderklopje voor je eigen gedrag. Je waardeert je eigen goede daden. Een bijkomend voordeel: vriendelijkheid krijg je op termijn vaak terug. Geef je iemand een compliment, dan is diegene eerder bereid om ook het mooie in jou te benoemen.
Daarnaast is het belangrijk om stil te staan bij je successen. Vier wat je goed doet, hoe klein ook. Deel het met mensen die blij voor je zijn. Door je successen te vieren, raak je steeds meer overtuigd van je eigen kunnen. Het is een gewoonte die je zelfvertrouwen op een positieve manier voedt.
Wat je moet vermijden: tijdelijke oppeppers
Het is verleidelijk om zelfvertrouwen te zoeken in snelle oplossingen. Een paar drankjes op een feestje geven je tijdelijk een gevoel van bravoure. Je voelt je even de koning te rijk, maar het effect is weg zodra de roes is uitgewerkt. Hetzelfde geldt voor complimenten van anderen, promoties of salarisverhogingen. Het krikt je zelfvertrouwen even op, maar het gevoel blijft nooit hangen.
Blijvend zelfvertrouwen komt van binnenuit. Het gaat over accepteren dat je niet perfect bent en dat dat oké is. Het gaat over het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen leven, over het maken van fouten en die zien als leermomenten. Dat is een lange reis, geen sprint. Zelfs mensen met veel zelfvertrouwen maken fouten, alleen zien zij die als een kans om te groeien.
Jouw volgende stap: begin vandaag met één gewoonte
Je kunt niet op alle vlakken in je leven honderd procent zelfvertrouwen krijgen, maar je kunt wel dicht in de buurt komen. Het begint met de beslissing om te starten. Kies één gewoonte uit de lijst hierboven en oefen daar een week mee. Dat kan wandelen zijn, het bijhouden van je successen of het loslaten van perfectionisme bij één taak. Zelfvertrouwen krijgen is niet haalbaar door met je vingers te knippen of door één nacht goed te slapen. Het vraagt oefening, net als elke andere vaardigheid die je onder de knie wilt krijgen.
De mensen die vol zelfvertrouwen lijken, hebben geen eigenschappen die jij niet hebt. Ze hebben alleen geoefend. En jij kunt vandaag beginnen. Het gaat niet vanzelf, maar elke stap die je zet, maakt de volgende makkelijker. Weet wie je bent, weet wie je wilt zijn, en anderen zullen het vertrouwen zien, zowel van binnen als van buiten.
